2026 Nobel Fizik Ödülü, Belçikalı Francis Halzen’e verildi
2026 Nobel Fizik Ödülü, Güney Kutbu’nda uzaydan gelen atom altı parçacıkların tespitindeki öncü çalışmaları nedeniyle Belçikalı Francis Halzen’e verildi.
2026 Nobel Fizik Ödülünün sahibi, İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi’nde düzenlenen basın toplantısı ile duyuruldu. Belçikalı Fizikçi Francis Halzen, Güney Kutbu’ndaki IceCube Nötrino Gözlemevi’ne katkıları ve uzayın uzak bölgelerinden gelen yüksek enerjili nötrinoların tespit edilerek bunların varlığına ilişkin kanıt elde edilmesini sağlayan çalışmalara öncülük etmesi nedeniyle ödüle layık görüldü.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi Genel Sekreteri Ellen Moons, basın toplantısındaki ödül duyurusunda, "Bu yılki ödül, uzaydan gelen hayaletimsi habercilerle ilgili" dedi.
İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi, 1944 Belçika doğumlu olan ve ABD’deki Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde profesör olarak görev yapan Halzen’in "vizyonu ve bilimsel liderliğinin", ışık sensörleriyle donatılmış bir buz kütlesi olarak tanımladığı IceCube Gözlemevi için temel önem taşıdığını belirtti. Araştırmacıların, bu gözlemevi sayesinde "uzak evrendeki son derece yüksek enerjili süreçlerden" gelen nötrinoları, yani nadir atom altı parçacıkları tespit edebildiği ifade edildi. Basın toplantısında ödüle ilişkin bir açıklama sunan Nobel Fizik Komitesi Üyesi Eva Olsson, "Bu Nobel Ödülü, gezegenimizin Güney Kutbu’nda bulunan dev bir buz küpüyle ilgili. Bu buz küpü, nötrinoların tespit edilmesini sağlıyor. Nötrinolar buzda yakalanıyor, buza girdiklerinde buzla etkileşime giriyor ve ışık ortaya çıkıyor. Bu ışık, nötrinoların buzun içinde izlediği yol boyunca yayılıyor. Bu şekilde, nötrinoların izlediği yolu takip ederek evrenin neresinden geldiklerini de anlayabiliyoruz. IceCube Nötrino Gözlemevi, çok yüksek enerjili nötrinoları tespit ederek nötrino astronomisini yeni bir düzeye taşıdı. Francis Halzen, Güney Kutbu’ndaki buzun evrenden gelen bu nötrino habercilerini görünür kılabileceğini fark etti. İnsanlar, bu nötrino habercilerinin peşindeki arayışta, kendisine katıldı. Bu haberciler evrenden bilgi taşıyor. Uzak galaksilere kapı açıyor ve patlayan yıldızlarda gerçekleşen süreçleri bize anlatıyor. Bu ödül, Francis Halzen ve birlikte çalıştığı herkesin fikrini ve vizyonunu takdir ediyor" dedi.
Nobel Fizik Komitesi Başkanı Mark Pearce ise, "Bugün bu salon çok kalabalık görünebilir ama aslında nötrinolar sayıca bizden çok daha fazla. Elimi kaldırdığımda her saniye bir milyardan fazla nötrino elimden geçiyor. Bu nötrinolar, Güneş’ten geliyor. Bugün konuştuğumuz nötrinoların enerjisi ise bir milyar kat daha yüksek ancak bunlara çok nadir rastlanıyor" dedi. Nötrinoların maddeyle çok seyrek etkileşime girdikleri ve elektriksel olarak yüksüz olduklarını belirten Pearce, "Dünya yüzeyinde bu çok nadir nötrinoları tespit edebilecek kadar büyük bir dedektör inşa edersek, geldikleri yeri belirleyebiliriz. Hatta Dünya’nın içinden geçerek gelen nötrinoların kaynağını da belirleyebilir ve gökyüzündeki kaynaklarına ulaşabiliriz. Francis Halzen ve çalışma arkadaşlarının Güney Kutbu’ndaki IceCube deneyiyle yaptığı şey de budur" dedi.
Halzen’nin Güney Kutbu’ndaki buzu nötrinoları tespit etmek için bir ortam olarak kullanma fikrini geliştirdiğini vurgulayan Pearce, Halzen’in dev proje için dünyanın 14 ülkesinden 450’den fazla kişinin katıldığı uluslararası bir projeye öncülük ettiğini söyledi.
"Bu ödülün haberini almak benim için büyük bir mutluluk"
Basın toplantısına telefonla bağlanan Belçikalı Fizikçi Halzen ise, "Büyük bir sürpriz oldu. Açıkçası bunu beklemiyordum. Ancak bu ödülün haberini almak benim için büyük bir mutluluk" dedi.
Fizik Ödülü, bu yılki Nobel sezonunun ikinci ödülü oldu. Dün açıklanan Nobel Tıp Ödülü, ABD’li psikiyatrist ve nörolog Karl Deisseroth ile Alman bilim insanları Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verilmişti.
Geçtiğimiz yılki Nobel Fizik Ödülü, kuantum davranışlarını elektrik devresinde gözlemlemeyi başaran çalışmaları nedeniyle İngiliz John Clarke, Fransız Michel H. Devoret ve Amerikalı John M. Martinis’in olmuştu.
Nobel Barış Ödülü, Cuma günü açıklanacak
Fizik ödülünü yarın verilecek Nobel Kimya Ödülü takip edecek. Edebiyat Ödülünün sahibi ise Perşembe günü açıklanacak. En çok merakla beklenen Nobel Barış Ödülü ise Cuma günü ilan edilecek.
Nobel Ödülleri, İsveçli Alfred Nobel’in "servetinin önceki yıl insanlığa en büyük faydayı sağlayanlara ödüller vermek için kullanılmasını" talep ettiği vasiyeti üzerine oluşturulmuştu. 9 Haziran 1900’de kurulan Nobel Vakfı’nın insanlığa hizmette bulunanlara verdiği ödüller, fizik, kimya, edebiyat, barış ve tıp kategorilerinde en başarılı bulunan kişi ve kuruluşlara takdim ediliyor. Bunlara ek olarak, 1968’de 300. yılını kutlayan İsveç Merkez Bankası’nın Nobel Vakfı’na yaptığı bağışla kurulan Nobel Ekonomi Ödülü de ekonomi dalında en başarılı bulunan sahiplerine teslim ediliyor.